ในโลกที่หมุนเร็วและเปลี่ยนแปลงตลอดเวลา “ความเครียด” กลายเป็นเพื่อนร่วมทางที่อยู่ใกล้ตัวเรามากกว่าที่คิด บางครั้งเราอาจไม่ทันรู้ตัวด้วยซ้ำว่า สิ่งที่กําลังเผชิญอยู่นั้นคือความเครียด และหากปล่อยไว้นานโดยไม่จัดการอย่างเหมาะสม อาจกลายเป็นปัญหาใหญ่ที่ส่งผลต่อทั้งสุขภาพกายและใจ

องค์การอนามัยโลก (WHO) ให้นิยามว่า ความเครียดคือ ภาวะความกังวลหรือความตึงเครียดทางจิตใจที่เกิดจาก “สถานการณ์ที่ยากลําบาก” เป็นการตอบสนองตามธรรมชาติของมนุษย์ที่ช่วยให้เราพร้อมเผชิญความท้าทายหรือภัยคุกคามต่าง ๆ

ทุกคนมีประสบการณ์กับความเครียดไม่มากก็น้อย แต่สิ่งสําคัญคือ เรารับมือกับความเครียดอย่างไร เพราะวิธีที่เราตอบสนองต่อความเครียด จะเป็นตัวชี้วัดว่าความเครียดนั้นจะกลายเป็นพลังผลักดัน หรือเป็นตัวฉุดรั้งชีวิต

________________________________________

ความเครียดเชิงบวก vs. ความเครียดเชิงลบและผลกระทบต่อตัวเรา

ความเครียดเชิงบวก คือ ระดับของความเครียดที่ช่วยให้เราตื่นตัว มีสมาธิ มีแรงผลักดันในการทํางาน และสามารถจัดการสิ่งต่าง ๆ ได้ดีขึ้น

ส่วนความเครียดเชิงลบ คือ ระดับความเครียดที่มากจนกลายเป็นความกดดัน หรืออาจเป็นภาวะความเครียดที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องจนกลายเป็นความเครียดเรื้อรัง ความเครียดเชิงลบนี้เป็นบ่อเกิดของปัญหาสุขภาพจิตและสุขภาพกายที่ไม่ควรมองข้าม

เพื่อให้เข้าใจง่าย เราสามารถแบ่งความเครียดเชิงลบออกเป็น 3 ช่วงตามระดับผลกระทบ คือ

ช่วงที่ 1: ความเครียดเชิงลบช่วงสั้น ๆ – เมื่อร่างกายและใจเริ่มส่งสัญญาณเตือน

ในการทํางาน บางครั้งเราต้องเผชิญหน้ากับสถานการณ์ที่กดดัน เช่น งานด่วน งานยาก หรือ งานที่เยอะจนไม่มีเวลาพักเบรค สถานการณ์เหล่านี้จะกระตุ้นให้ร่างกายเข้าสู่โหมด “สู้หรือหนี” (Fight or Flight) และมีการหลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอล (Cortisol) เมื่อร่างกายเข้าสู่โหมดนี้ พลังชีวิตจะถูกดึงมาเพื่อเตรียมพร้อมรับมือกับภัยคุกคาม แต่หลังจากนั้น ร่างกายจะรู้สึกอ่อนเพลีย นั่นเป็นเพราะร่างกายของเราต้องมีการพักเพื่อฟื้นฟูและเติมพลังให้กับตัวเองหลังเผชิญหน้ากับภัยคุกคาม

หากภาวะนี้เกิดขึ้นช่วงสั้น ๆ หรือ ไม่ต่อเนื่อง ร่างกายเราก็สามารถฟื้นตัวกลับมาได้โดยไม่ส่งผลร้ายต่อสุขภาพ แต่หากเกิดขึ้นบ่อย ๆ หรือ ต่อเนื่องยาวนานจนกลายเป็นความเครียดเรื้อรัง ก็จะพัฒนาต่อไปเป็น ภาวะหมดไฟ

ช่วงที่ 2: ภาวะหมดไฟ (Burnout) – เมื่อความเครียดเรื้อรังบั่นทอนพลังใจและพลังชีวิตอย่างต่อเนื่อง

เมื่อเราต้องเผชิญกับความเครียดในการทํางานอย่างต่อเนื่อง จะทําให้เกิดภาวะ “ความเครียดเรื้อรัง” ที่ร่างกายถูกกระตุ้นให้หลั่งฮอร์โมนความเครียดอย่างคอร์ติซอล (Cortisol) ออกมาอย่างต่อเนื่อง พลังชีวิตจึงถูกดึงมาสําหรับเตรียมพร้อมรับมือกับภัยคุกคามอยู่ตลอดเวลา หรือ เกือบตลอดเวลา ผลกระทบต่อตัวเรานั้น มีทั้งด้านพลังใจในการทํางานที่เริ่มถดถอย และด้านร่างกายที่ระบบต่าง ๆ ในร่างกายเริ่มมีปัญหา การนอนหลับเริ่มผิดปกติ ส่งผลให้ประสิทธิภาพในการทํางานลดลง จากดวงไฟที่ส่องสว่าง ก็เริ่มริบหรี่ลง จนเข้าสู่ภาวะหมดไฟ (Burnout)

องค์การอนามัยโลก (WHO) นิยามภาวะหมดไฟว่ามีลักษณะเฉพาะดังนี้:

1. รู้สึกว่าพลังงานลดลงหรือหมดแรง
2. มีระยะห่างทางจิตใจที่เพิ่มขึ้นจากงานของตนเอง หรือ มีความรู้สึกในแง่ลบเกี่ยวกับงานของตนเอง
3. มีประสิทธิภาพการทํางานลดลง

ภาวะหมดไฟในการทํางาน สามารถดีขึ้นได้ หากเราให้เวลาตัวเองได้พักผ่อน หรือ เบรคจากงานบ้าง รวมทั้งให้ตัวเองได้ทํากิจกรรมที่ฟื้นฟูและเยียวยาตัวเองทั้งทางกายและทางใจอย่างสม่ำเสมอ อย่างไรก็ตาม หากปล่อยให้ตัวเองอยู่ในภาวะหมดไฟเป็นเวลานาน ภาวะนี้สามารถ “ลุกลาม” และกระทบต่อชีวิตด้านอื่น ๆ เช่น ความสัมพันธ์กับครอบครัว ปัญหาสุขภาพทางกาย รวมถึงมีแนวโน้มเข้าสู่ภาวะซึมเศร้า

________________________________________

ช่วงที่ 3: ภาวะซึมเศร้า (Depression) – เมื่อความเครียดลุกลามจนกระทบทุกด้านของชีวิต
เมื่อภาวะหมดไฟ ไม่ได้รับการเยียวยา อารมณ์ที่ติดลบเรื้อรังอาจส่งผลไปยังด้านอื่น ๆ ของชีวิต และพัฒนาเป็นภาวะซึมเศร้า โดยสัญญาณที่บ่งบอกว่าคุณกําลังมีแนวโน้มเข้าสู่ภาวะซึมเศร้า ได้แก่

• รู้สึกหมดหวังในชีวิต
• รู้สึกว่าตัวเองไม่มีค่า
• จมอยู่กับความรู้สึกลบๆ
• ไม่มีพลังในการลงมือทํา

ภาวะซึมเศร้าเป็นภาวะที่ต้องการการดูแลอย่างจริงจังจากทั้งตัวบุคคลและผู้เชี่ยวชาญ

________________________________________

สรุป: อย่ารอให้สายเกินไป

การเรียนรู้เกี่ยวกับความเครียดไม่ใช่เรื่องไกลตัวอีกต่อไป เพราะ “ความเครียดเล็กๆ ในวันนี้ อาจเป็นปัญหาใหญ่ในวันหน้า”
แต่หากเราเข้าใจและรู้เท่าทัน เราสามารถจัดการมันได้ก่อนที่จะกลายเป็นปัญหาเรื้อรัง

Stress Care เริ่มต้นจากความเข้าใจ และลงมือดูแลตั้งแต่วันนี้
สําหรับผู้ที่สนใจ สามารถลงทะเบียนเพื่อเข้าร่วม Stress Care Workshop ได้ฟรี!! จัดคืนวันพุธที่ 30 กรกฎาคม เวลา 7-9 pm ทาง Zoom Platform

ช่องทางติดต่อเพื่อขอลิงค์ลงทะเบียน
Line OA: @lifearchitecture